Nederlandse bovenleiding in schaal 'N' en 'H0'.
Deel 1; Betonnen bovenleidingportaal 'Veluwelijn'

Veluwelijn nabij Wezep
Foto boven; Betonnen bovenleidingportalen. Het traject Amersfoort-Zwolle, de 'Veluwelijn', kort na station Wezep. Bij dit type portaal werd van oorsprong een symmetrische Y-hanger toegepast, later werden die vervangen door een asymmetrische Y-hanger. Hieraan is de 'zijwaartse' aangebracht voor de zijdewaardse afspanning van de rijdraad, 350 mm vanuit hart spoor, naar links en naar rechts. Soms bestaat de bovenligger uit een HE-profiel ter vervanging van de betonnen ligger, in dit geval met een symmetrische Y-hanger. Let op de constructie bij de oplegging met aan weerszijden een dubbel U-profiel. Deze oplegging wordt ook toegepast bij de stalen DIN-portalen welke volledig uit DIN- of HE-profielen zijn samengesteld. De onderlinge afstand tussen de portalen bedraagt op rechte baanvakken ongeveer 70 meter.

NS bovenleidingportaal Veluwelijn Foto rechts; Vrijwel alle van belang zijnde objecten langs de spoorbaan zijn van enige vorm van herkenning voorzien. Voor bovenleidingportalen ligt de systematiek in de geocode van een traject en de relatie tot de afstand van dat traject, de zogeheten kilometrering. De nummering van de portalen bestaat dan ook uit de kilometer aanduiding en een volgnummer. Deze nummering is op menshoogte op de staanders van de portalen aangebracht. Het portaal op de foto staat dus op 79 kilometer vanaf Utrecht met er onder het volgnummer, enerzijds van de spoorbaan de even nummers, anderzijds de oneven nummers. Meer over geocodes en de ligging van spoorlijnen in Nederland. De spoorlijn waar het hier om gaat is de zogeheten Centraalspoorlijn, van oudsher de lijn Utrecht-Amersfoort-Zwolle-Kampen, ofwel de 'Veluwelijn'.

De geschiedenis.
In 1924 was het eerste geëlektrificeerde baanvak van de huidige bovenleidingsysteem een feit. Vooralsnog kwamen eerst de belangrijkste lijnen in het westen van het land onder de draad maar eind jaren '30 werden dan toch vergaande plannen ontwikkeld voor de elektrificatie van het spoorwegnet ook in het midden van het land. In 1938 werd begonnen met de lijn Amsterdan CS-Utrecht te voorzien van bovenleiding. Het type portaal dat werd toegepast werd aangeduid als het 'DIN-portaal'. De naam was een afgeleide van het toegepaste stalen DIN profiel, de huidige HE-profielen. Door de WO-II en de daarmee gepaard gaande grote tekorten aan staal werden in de oorlog bovenleiding portalen ontwikkeld in een betonconstructie. Er zijn een drietal versies geconstrueerd welke anno nu nog steeds in gebruik zijn. De uit 1942 stammende Gotische bogen op het traject Utrecht-Hilversum, inmiddels verheven tot Rijksmonument. In 1950 bij de elektrificatie van Noord Brabant is het model met ronde palen en getoogde bovenligger toegepast, de zogeheten Arkelportalen. Het derde type vervaardigd uit voorgespannen beton, en werd in hoofdzaak gebruikt bij de elektrificatie van de spoorlijnen in Gelderland en de daarboven gelegen vier noordelijke provincies. Daarmee waarschijnlijk de meest toegepaste versie.
Een schitterende historische film (36 min.) over de fabricage van deze betonnen bovenleiding portalen en de aanleg van de bovenleiding in de praktijk is te vinden op het www; Electrificatie jaren '50.
De elektrificatie van het spoorwegnet ging begin jaren '50 voorspoedig, het hier besproken traject Amersfoort-Zwolle werd opgelevering in februari 1952.

NS bovenleidingportaal VeluwelijnIn model.
Dit 'Veluwelijn' portaal is bij uitstek geschikt om in model in messing etswerk uit te voeren. Zo kan een zeer karakteristiek element aan de modelspoorweg worden toegevoegd.
De afmetingen van het schaalmodel zijn een directe afgeleide van de maatvoering van het grootbedrijf. De hoofdmaten hierin zijn bij dubbelspoor een onderlinge spoorafstand van 4,00m waarbij de portaal breedte 9,80m is, de rijdraadhoogte 5,50m en de draagkabel op 8,50m vanaf bovenkant spoorstaaf. In schaal 1:160 komt dit op resp. 25,0mm (H0 46mm) spoorafstand, 61,0mm (113mm) portaal breedte, 34,5mm (63,2mm) rijdraadhoogte en de draagkabelhoogte 53,0mm (97,7mm). De lengte van de bovenligger, bepalend voor de breedte van het portaal, is dan ook afgestemd op een onderlinge spoorafstand van 4,00 meter.

Nu zijn er een paar keuze mogelijkheden als het gaat om railmateriaal dat in de reguliere handel verkrijgbaar is.
Voor de 'Spoorwegmodelbouwer' is er, afgezien van het zelf bouwen van railmateriaal, in schaal N eigenlijk maar één mogelijkheid, het Peco railmateriaal code 55 en voor H0 het Peco railmateriaal code 75.
Bij dubbel spoor heeft het een onderlinge spoorafstand van 26,0mm (H0 ) en vormt mede door zijn uitstraling een zeer realistische modelspoorweg.
De bovenligger van het portaal in bouwset 16-50051 (87-50051) is dan ook voor dit railmateriaal geschikt, de marge van 1,0mm in de onderlinge spoorafstand is hierin verwerkt.

Het railmateriaal van de grootserie producenten in N en H0 is afgestemd op de welbekende krappe bogen met als gevolg dat de onderlinge railafstand veel ruimer is dan volgens de schaalmaat zou moeten zijn. De maatvoering van de wissels is mede een afgeleide van deze onderlinge spoorafstand van 33,6mm (H0 61,6mm), waardoor ook op rechte baanvakken de sporen op deze afstand van elkaar liggen. Ook de NEM-normen zijn hier op afgestemd. Vanzelfsprekend zal de breedte van het bovenleidingportaal daar dan ook een afgeleide van moeten zijn wat in bouwset 16-50052 (87-50052) tot uiting komt met een langere bovenligger. De portaalbreedte komt daarmee dan ook op 69,0mm (127mm) h.o.h. Deze portaalbreedte kan ook in bogen worden toegepast vanaf een minimum boogstraal van 300mm (600mm).
Meer over de constructie van de Spoordijk in model.

Indien wel met Peco railmateriaal wordt gewerkt, maar zijn in het sporenplan toch krappe bogen toegepast, dan wordt afhankelijk van de boogstraal, de onderlinge spoorafstand groter om te voorkomen dat lang railmaterieel met elkaar in aanraking komt. Ook hier kan dan het portaal van 69,0mm breedte worden toegepast, ook vanaf een minimum boogstraal van 300mm.

De bouwset.
De bouwsets bestaan uit messing geëtste onderdelen met buisprofieltjes voor de mastvoeten, draad voor de zijwaartsen en de bouwtekening. De isolatoren worden samengesteld uit geëtste ringetjes waarvan er dan ook voldoende zijn opgenomen in de etsplaat. Bouwset 16-50051 heeft een symmetrische Y-hanger, bouwset 16-50052 een a-symmetrische Y-hanger. Voor het H0 model wordt uiteraard het U-profiel voor de Y-hanger meegeleverd. Uit een bouwset kan één portaal worden vervaardigd.
De opschriften setjes zijn te bestellen onder de artikelnummers zoals in de tabel vermeld. Per setje kunnen portalen over een lengte van twee kilometer (30 portalen) worden voorzien van de nummering.

De rijdraadconstructie.
Niets is mooier dan een compleet in messing uitgevoerde bovenleiding, gebouwd in de juiste schaalverhouding met de juiste messing profielen en messing geëtste onderdelen. Dit niet alleen voor de hierboven besproken betonnen portalen of de stalen DIN-portalen, maar meer nog voor de rijdraden met bijbehorende afspanconstructie. Het is 'op schaal' te maken, ook in 1:160 én met dubbele rijdraad. Echter, niet zonder concessies maar toch zeer realistisch.
Lees meer hierover in Deel 4 'Onder de draad'.

Meer over Bovenleidingportalen, de beschikbare bouwsets en verkrijgbaarheid.
Uitgebreide omschrijvingen over de techniek van het bouwen van de bovenleiding zijn te vinden op de pagina Onderdelen info.

Bestelnr: Model:
Een overzicht van de verschillende uitvoeringen staat op de pagina NS bovenleiding.
Voor prijzen en leveringen zie de Bestelpagina of stuur een e-mail.
De bouw van deze sets vraagt een flinke dosis soldeerervaring.

Inhoud:
Treinmodellen schaal 'N'
NS lichtseinen 'N'
NS bovenleiding 'N'
Ombouwsets 'N'
Frontverlichting 'N'
Onderdelen 'N'
Schaal 'H0'
Schaal '0'
Schaal IIm (G)
Spoorsound
Elektro en Digitaal
Verf programma
Spuitwerk
3D printen
Bestellen:
Bestelpagina 'N'
PHILDIE bouwsets 'N'
Loc nummerplaten 'N'
Bestelpagina 'H0'
Philotrain onderdelen 'H0'
Loc nummerplaten 'H0'
Bestelpagina '0'
Philotrain onderdelen '0'
Bestellen IIm
Bestelpagina verf
Bestelpagina Spoorsound
Bestelpagina elektro
Service:
Downloads
Toelichting bestelformulier
Bestelprocedure
Verzendkosten
Algemene voorwaarden
Route

logo facebook pagina
logo postadres logo e-mailadres
Dubbelklik voor terugkeer naar top pagina.
Deze website komt het best tot zijn recht in Firefox of Google Chrome.